Mieczysław Birnbaum
Biografia
Urodził się w Częstochowie w rodzinie żydowskiej. Jego rodzicami byli Abraham Ber Birnbaum i Leonora z domu Frenkel. Jego siostra Helena Gruszecka (1901–1982) była aktorką, a bratanek Jerzy Pomianowski (1921–2016) był pisarzem i tłumaczem.
Ukończył gimnazjum w Piotrkowie. Początkowo członek Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, później PPS–Frakcja Rewolucyjna. Studia przerwał z powodu aresztowania za udział w ruchu rewolucyjnym. Był więziony i skazany na zesłanie. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach armii rosyjskiej. W 1917 brał udział w tworzeniu Wojska Polskiego na wschodzie. Zorganizował Związek Wojsk Polskich w Jasach. Został wybrany członkiem Komitetu Wykonawczego Wojsk Polskich Frontu Rumuńskiego. Członek POW (KN 3). Jeden z delegatów gen. Józefa Hallera (razem z Bronisławem Nakoniecznikow-Klukowskimi i Walerianem Czuma) wysłany 12 kwietnia 1918 do rządu RSFSR w celu uzyskania zgody na przemarsz korpusu z Ukrainy na teren Rosji pod kontrolą bolszewików, wobec żądania Niemców rozbrojenia korpusu. Bolszewicy nie wyrazili zgody na ewakuację II Korpusu za Dniepr. Konsekwencją odmowy bolszewików było rozbicie II Korpusu w bitwie pod Kaniowem. Szef wydziału politycznego II Oddziału Sztabu Generalnego WP, porucznik piechoty WP (1918–1921).
Zaufany emisariusz Józefa Piłsudskiego, z jego nominacji przedstawiciel Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w rokowaniach polsko-bolszewickich w Mikaszewiczach (w czasie wojny polsko-bolszewickiej) i faktyczny negocjator.
Tłumacz literatury rosyjskiej, m.in. Anton Czechow. Jako pierwszy przetłumaczył na język polski opowiadania Izaaka Bablai Jewgienija Zamiatina.
W czasie kampanii wrześniowej 1939, po agresji ZSRR na Polskę, w nieznanych okolicznościach wzięty do niewoli sowieckiej. Osadzono go w obozie jenieckim w Kozielsku. 23 lub 24 kwietnia 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Katyniu i tam pogrzebany w bezimiennej mogile zbiorowej, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w mundurze podczas ekshumacji prowadzonych przez Niemców pod numerem 2579, a przy zwłokach znaleziono: pismo Urzędu Pracy, Krzyż i Legitymację Virtuti Militari, 2 odznaczenia oraz kartę na broń. Figuruje na liście wywózkowej 040/1 z kwietnia 1940 oraz na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 02579.
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitana. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Był żonaty z Kazimierą Drabik, z którą miał syna Krzysztofa Bolesława (ur. 1931).